Manipulýator — el we goluň käbir hereket funksiýalaryny gaýtalap, zatlary tutmak, daşamak ýa-da gurallary belli bir tertipde işletmek üçin ulanyp bilýän awtomatiki işleýän enjamdyr. Manipulýator iň irki senagat roboty, şeýle hem iň irki häzirki zaman robotydyr, ol önümçiligi mehanizasiýalaşdyrmak we awtomatlaşdyrmak üçin adamlaryň agyr zähmetiniň ornuny tutup biler, şahsy howpsuzlygy goramak üçin zyýanly gurşawda işläp biler we maşyn önümçiliginde, metallurgiýada, elektronikada, ýeňil senagatda we atom energiýasynda we beýleki pudaklarda giňden ulanylýar.
Ol irki döwürlerde peýda bolan gadymy robotlaryň esasynda işlenip düzüldi, robot barlaglary XX asyryň ortalarynda, kompýuter we awtomatlaşdyrma tehnologiýasynyň ösmegi bilen, esasanam 1946-njy ýylda ilkinji sanly elektron kompýuteriň peýda bolmagy bilen başlady, kompýuterler ýokary tizlik, uly kuwwatlylyk we arzan baha ugrunda ajaýyp ösüş gazandylar. Şol bir wagtyň özünde köpçülikleýin önümçiligiň gyssagly zerurlygy awtomatlaşdyrma tehnologiýasynyň ösüşine itergi berdi we bu bolsa robotlaryň ösmeginiň esasyny goýdy.
Beýleki tarapdan, ýadro energiýasy tehnologiýasyny öwrenmek üçin adamlaryň ýerine radioaktiw materiallary dolandyrmak üçin käbir işleýän enjamlary talap edilýär. Bu islegiň çäginde Birleşen Ştatlar 1947-nji ýylda uzakdan dolandyrylýan manipulýatory, 1948-nji ýylda bolsa mehaniki hojaýyn-gul manipulýatoryny işläp düzdi. Manipulýator ilkinji gezek Birleşen Ştatlarda işlenip düzüldi. 1954-nji ýylda Birleşen Ştatlar Devor ilkinji gezek senagat robotlarynyň konsepsiýasyny teklip etdi we patent üçin ýüz tutdy. Patentiň esasy maksady serwo tehnologiýasynyň kömegi bilen robotyň birleşmesini dolandyrmak, robota öwretmek üçin adam elini ulanmak we robot hereketiň ýazgysyny we gaýtalanmagyny amala aşyrmakdyr.
Bu öwretmek we görkezmek roboty diýlip atlandyrylýar. Bar bolan robotlaryň ählisi diýen ýaly bu dolandyryş usulyny ulanýar. 1958-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň gözegçilik kompaniýasy ilkinji robot perçinleýji roboty işläp düzdi. Robot önümleri hökmünde ilkinji amaly modeller AMF tarapyndan çykarylan "VERSTRAN" we 1962-nji ýylda UNIMATION tarapyndan çykarylan "UNIMATE"-dir. Bu senagat robotlary, esasan, adam ýaly ellerden we gollardan ybarat bolup, önümçiligi mehanizasiýalaşdyrmak we awtomatlaşdyrmak üçin adamlaryň agyr zähmetiniň ornuny tutup bilýär we şahsy howpsuzlygy goramak üçin zyýanly gurşawlarda işläp bilýär, şonuň üçin ol maşyn önümçiliginde, metallurgiýada, elektronikada, ýeňil senagatda we atom energiýasynda we beýleki pudaklarda giňden ulanylýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 2-nji apreli